Een gedragscode opstellen begint met de vraag welk gedrag u in uw organisatie wel en niet accepteert, en dat vervolgens in gewone taal op één of twee pagina’s zetten. De code is geen wettelijke verplichting, maar wel een praktische uitwerking van het beleid tegen psychosociale arbeidsbelasting dat de Arbowet van iedere werkgever vraagt. Hij werkt pas als medewerkers hem kennen en leidinggevenden zich er zelf aan houden.
Wat is een gedragscode?
Een gedragscode is een set afspraken over hoe mensen in uw organisatie met elkaar, met klanten en met informatie omgaan. Het is geen reglement vol verboden, maar een beschrijving van wat u normaal vindt. Een goede code helpt medewerkers om grenzen te herkennen en geeft leidinggevenden een basis om iemand aan te spreken.
Een gedragscode staat niet op zichzelf. Hij hoort bij uw aanpak van ongewenst gedrag, net als de RI&E, een aanspreekpunt voor vertrouwelijke vragen en eventueel een klachtenregeling.
Is een gedragscode verplicht?
Een gedragscode is niet wettelijk verplicht, maar de Arbowet vraagt wel dat u beleid voert om psychosociale arbeidsbelasting te voorkomen of te beperken (artikel 3, lid 2). Onder PSA vallen onder meer seksuele intimidatie, agressie en geweld, pesten, discriminatie en werkdruk. Een gedragscode maakt zichtbaar welk gedrag u in dat kader verwacht.
Sommige cao’s of opdrachtgevers vragen er wel om. Werkt u bijvoorbeeld voor overheden of in sectoren met kwetsbare klanten, check dan of er eisen in uw contracten staan.
Welke onderwerpen neemt u op in een gedragscode?
U neemt de onderwerpen op die in uw organisatie echt spelen, aangevuld met een paar vaste basisafspraken. Een gedragscode voor een bouwbedrijf ziet er anders uit dan die van een zorginstelling of een accountantskantoor. Gebruik deze lijst als startpunt:
- ☐ Hoe u met elkaar omgaat: respect, geen pesten, geen discriminatie.
- ☐ Wat u verstaat onder seksuele intimidatie, met herkenbare voorbeelden.
- ☐ Omgang met klanten, leveranciers en bezoekers, ook als die zelf grenzen overschrijden.
- ☐ Gebruik van social media en groepsapps met collega’s.
- ☐ Alcohol en gedrag tijdens uitjes, borrels en vrijdagmiddagen.
- ☐ Omgaan met vertrouwelijke informatie en privacy.
- ☐ Geschenken, uitnodigingen en belangenverstrengeling.
- ☐ Waar medewerkers terechtkunnen als ze iets zien of meemaken.
- ☐ Wat er gebeurt als iemand zich niet aan de code houdt.
Schrijf concreet. “We behandelen elkaar met respect” leest prettig maar zegt weinig. “Opmerkingen over iemands uiterlijk of privéleven horen niet bij het werk” laat geen ruimte voor discussie.
Kennismaken
Op locatie, telefonisch of via video
Carina komt langs bij uw organisatie en is ook telefonisch of via video bereikbaar, net wat medewerker en opdrachtgever prettig vinden. Een eerste kennismaking is vrijblijvend.
Plan een kennismakingHoe stelt u een gedragscode op?
U stelt een gedragscode het best op samen met de mensen voor wie hij geldt, zodat de afspraken herkenbaar zijn. Een code die alleen door de directie is geschreven, voelt al snel als een lijst regels van bovenaf. Wat ik werkgevers meestal aanraad:
Heeft u een ondernemingsraad, vraag dan bij een arbeidsjurist na welke rol die bij een gedragscode heeft. Dat hangt af van de inhoud en van uw situatie.
Hoe voorkomt u dat de code in een la verdwijnt?
Een gedragscode blijft leven als hij terugkomt op momenten dat het ertoe doet: bij indiensttreding, in teamoverleg, na een incident en bij de jaarlijkse evaluatie. Hang hem niet alleen op het intranet, maar bespreek hem.
Het voorbeeld van leidinggevenden weegt het zwaarst. Een leidinggevende die zelf grappen maakt die volgens de code niet horen, maakt de hele code ongeloofwaardig. Medewerkers vragen mij regelmatig of het zin heeft iets te melden als “iedereen het doet”. Dat is precies de vraag die een goede code helpt beantwoorden.
Carina’s tip
Neem in uw gedragscode op bij wie medewerkers vertrouwelijk terechtkunnen, met naam en bereikbaarheid. Ik merk dat een code zonder aanspreekpunt vooral een lijst regels blijft. Met een naam erbij wordt het een uitnodiging om iets te zeggen.
Wat doet u als iemand de gedragscode overtreedt?
Bij een overtreding spreekt u de medewerker aan, legt u vast wat er is gebeurd en neemt u zo nodig maatregelen die passen bij de ernst. Een eerste keer kan een gesprek genoeg zijn. Bij ernstig of herhaald gedrag kunnen arbeidsrechtelijke maatregelen nodig zijn; laat u dan adviseren door een arbeidsjurist.
Voor de medewerker die het gedrag heeft meegemaakt, telt vooral dat de melding serieus wordt genomen. Een vertrouwenspersoon kan die medewerker bijstaan, de mogelijkheden uitleggen en meedenken over een informele oplossing. Bij strafbare feiten verwijs ik naar de politie. Meer over die rol leest u bij de vertrouwenspersoon bij ongewenst gedrag.
Voor kleinere werkgevers kan een gedragscode heel compact zijn. Hoe u een vertrouwelijk aanspreekpunt regelt zonder eigen HR-afdeling, leest u op de pagina over een vertrouwenspersoon voor het mkb. Wilt u eerst kennismaken, dan kunt u contact opnemen met Carina.
Een vertrouwenspersoon naast uw gedragscode
Een vaste, onafhankelijke vertrouwenspersoon voor uw medewerkers, met een jaarlijks geanonimiseerd verslag voor uw organisatie. Kennismaken is vrijblijvend.
Vragen over het opstellen van een gedragscode
Eén tot twee pagina’s is voor de meeste organisaties genoeg. Hoe langer de code, hoe kleiner de kans dat medewerkers hem lezen. Verwijs voor details naar andere regelingen, zoals een klachtenregeling of privacybeleid.
Dat is niet nodig om de code te laten gelden, maar sommige werkgevers vragen om een handtekening voor ontvangst. Belangrijker is dat u de code bespreekt. Wilt u aan de code sancties verbinden, laat dan juridisch nagaan hoe u hem onderdeel maakt van de arbeidsvoorwaarden.
De code geldt in elk geval tijdens werk en werkgerelateerde activiteiten, zoals uitjes, borrels en zakelijke reizen. Ook gedrag in groepsapps met collega’s kan eronder vallen. Schrijf in de code op welke situaties u bedoelt.
Kijk er eens per jaar naar en daarnaast na een incident of een grote verandering in de organisatie. Vaak blijkt dan dat een onderwerp ontbreekt, zoals social media, of dat een formulering in de praktijk tot discussie leidt.
Bronnen en verder lezen
Gecontroleerd op 2 oktober 2026.