RI&E psychosociale arbeidsbelasting: zo neemt u PSA goed mee

Hoort psychosociale arbeidsbelasting verplicht in de RI&E?

Ja, psychosociale arbeidsbelasting is een arbeidsrisico en hoort daarom in uw risico-inventarisatie en -evaluatie en in het plan van aanpak. Artikel 3, lid 2 van de Arbowet verplicht werkgevers om PSA te voorkomen of te beperken. Zonder inventarisatie weet u niet waar u moet beginnen.

Onder PSA vallen ongewenste omgangsvormen, zoals seksuele intimidatie, agressie en geweld, pesten en discriminatie, en daarnaast werkdruk. Al die onderwerpen verdienen een plek in de RI&E, ook als u denkt dat het bij u wel meevalt. Juist die aanname is iets om te toetsen.

Welke PSA-risico’s brengt u in kaart?

U brengt in kaart waar in uw organisatie spanning kan ontstaan: in contact met klanten, tussen collega’s, tussen medewerker en leidinggevende, en door de manier waarop het werk is ingericht. Gebruik deze lijst als vertrekpunt:

• ☐ Hebben medewerkers contact met klanten of publiek dat kan ontsporen?
• ☐ Werken mensen alleen, ’s avonds of op afgelegen plekken?
• ☐ Zijn er grote machtsverschillen, bijvoorbeeld tussen vaste krachten en uitzendkrachten of stagiairs?
• ☐ Is er structureel meer werk dan in de beschikbare tijd past?
• ☐ Hebben medewerkers invloed op hoe en wanneer ze hun werk doen?
• ☐ Zijn er momenten met alcohol of buiten werktijd, zoals uitjes of borrels?
• ☐ Weten medewerkers bij wie ze vertrouwelijk terechtkunnen?
• ☐ Is er een afspraak over hoe meldingen worden opgepakt?

Een ja bij een risicovraag betekent niet dat er iets mis is. Het betekent dat u er in het plan van aanpak iets over zegt.

Hoe komt u aan eerlijke informatie van medewerkers?

Eerlijke informatie over PSA krijgt u vooral als medewerkers anoniem kunnen antwoorden en erop vertrouwen dat er iets mee gebeurt. Een open vraag in het teamoverleg levert zelden veel op. Niemand zegt in het bijzijn van collega’s dat hij zich gepest voelt.

Wat beter werkt, is een combinatie van bronnen. Denk aan een anonieme vragenlijst, gesprekken met een kleine groep zonder leidinggevende erbij, verzuimcijfers en de vertrekgesprekken van mensen die zijn weggegaan. Medewerkers vragen mij vaak of hun antwoorden echt anoniem blijven. Kunt u dat niet garanderen, bijvoorbeeld omdat een team uit drie mensen bestaat, wees daar dan eerlijk over en kies een andere vorm.

Een externe vertrouwenspersoon kan ook een bron zijn. Ik lever jaarlijks een geanonimiseerd verslag aan, zonder namen of herleidbare gegevens; hoe dat verloopt, staat bij mijn werkwijze als vertrouwenspersoon. Dat geeft geen compleet beeld, maar het laat wel zien of er iets speelt.

Wat zet u in het plan van aanpak?

In het plan van aanpak staat per gevonden risico welke maatregel u neemt, wie daarvoor zorgt en wanneer het klaar is. Houd het concreet. “Aandacht voor werkdruk” is geen maatregel; “planning per kwartaal bespreken met het team” wel.

Leg ook vast hoe u controleert of een maatregel werkt. Een gedragscode die niemand heeft gelezen, verlaagt geen enkel risico.

Welke rol kan een vertrouwenspersoon in de RI&E spelen?

Een vertrouwenspersoon is een veelgebruikte maatregel in het plan van aanpak, omdat medewerkers er met ongewenst gedrag terechtkunnen zonder direct een formele stap te zetten. Wettelijk verplicht is het op dit moment niet; een wetsvoorstel daarvoor ligt nog bij de Eerste Kamer.

Ik raad werkgevers aan om de vertrouwenspersoon niet alleen als maatregel op te schrijven, maar ook te betrekken bij de evaluatie. Een vertrouwenspersoon ziet geen dossiers van de organisatie, maar wel welke soort vragen er terugkomen. Hoe een externe vertrouwenspersoon werkt en wat die voor uw organisatie doet, leest u bij de externe vertrouwenspersoon van CvV. Voor kleinere organisaties is er een aparte uitleg over een vertrouwenspersoon in het mkb.

Hoe houdt u het PSA-deel actueel?

U houdt het PSA-deel actueel door het opnieuw te bekijken als er in uw organisatie iets verandert. Denk aan een reorganisatie, een nieuwe vestiging, een andere leidinggevende of een periode van groei. Ook na een melding van ernstig ongewenst gedrag is het verstandig om te kijken of uw maatregelen nog kloppen.

Daarnaast helpt een vast moment, bijvoorbeeld eens per jaar, om het plan van aanpak naast de praktijk te leggen. Welke maatregelen zijn uitgevoerd? Wat heeft het opgeleverd? Over de precieze eisen aan de RI&E en de toetsing ervan kan uw arbodienst of een arbodeskundige u verder helpen.

Vragen over PSA in de RI&E