Psychosociale arbeidsbelasting is voor iedere werkgever een wettelijke verantwoordelijkheid: artikel 3, lid 2 van de Arbowet verplicht u beleid te voeren om PSA te voorkomen of, als dat niet kan, te beperken. Dat geldt ook als u maar een paar mensen in dienst heeft. Onder PSA vallen ongewenst gedrag en werkdruk, dus het gaat over meer dan alleen stress.
Wat valt onder psychosociale arbeidsbelasting?
Psychosociale arbeidsbelasting is alles in het werk dat stress veroorzaakt door de omgang met anderen of door de manier waarop het werk is georganiseerd. De Arbowet noemt ongewenste omgangsvormen en werkdruk. Ongewenste omgangsvormen is een verzamelnaam voor gedrag dat mensen kwetst of onveilig maakt.
| Vorm | Waar u aan kunt denken |
|---|---|
| Seksuele intimidatie | Opmerkingen, aanrakingen, berichten |
| Agressie en geweld | Van klanten, bezoekers of collega’s |
| Pesten | Buitensluiten, kleineren, roddelen |
| Discriminatie | Ongelijke behandeling, kwetsende grappen |
| Werkdruk | Te veel werk, te weinig regelruimte |
Die vormen lopen vaak in elkaar over. Hoge werkdruk maakt mensen korter van stof, en een gespannen sfeer maakt pesten makkelijker. Daarom kijkt u bij PSA naar het geheel en niet naar losse incidenten.
Wat zegt de Arbowet precies over PSA?
De Arbowet zegt dat u binnen uw algemene arbobeleid beleid voert gericht op het voorkomen of beperken van psychosociale arbeidsbelasting. De wet schrijft geen vaste maatregelen voor. U bepaalt zelf hoe u het aanpakt, zolang het past bij de risico’s in uw organisatie.
Die risico’s brengt u in kaart in de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E). In het plan van aanpak staat vervolgens wat u eraan doet, wie verantwoordelijk is en wanneer. Bij een inspectie wordt dan ook gekeken of PSA in die documenten staat en of de maatregelen echt worden uitgevoerd.
Een vertrouwenspersoon is op dit moment niet wettelijk verplicht. Er ligt een wetsvoorstel bij de Eerste Kamer dat werkgevers met 10 of meer werknemers een vertrouwenspersoon wil laten regelen, maar dat is nog geen wet en heeft geen ingangsdatum.
Hoe ziet PSA-beleid eruit in een kleiner bedrijf?
PSA-beleid in een kleiner bedrijf kan eenvoudig zijn, als het maar op papier staat, bekend is bij medewerkers en wordt nageleefd. Een dik handboek is niet nodig. Wat ik werkgevers meestal aanraad, is in deze volgorde te werken:
Bij kleinere werkgevers is de leidinggevende vaak ook de eigenaar, en soms is hij of zij zelf onderdeel van het probleem. Juist daarom loont het om een aanspreekpunt buiten die lijn te hebben. Op de pagina over een vertrouwenspersoon voor het mkb leest u hoe dat er voor een kleinere organisatie uit kan zien.
Kennismaken
Op locatie, telefonisch of via video
Carina komt langs bij uw organisatie en is ook telefonisch of via video bereikbaar, net wat medewerker en opdrachtgever prettig vinden. Een eerste kennismaking is vrijblijvend.
Plan een kennismakingAan welke signalen herkent u PSA in uw team?
PSA laat zich meestal eerst zien in gedrag en verzuim, en pas later in een melding. Medewerkers die stiller worden, vaker kort verzuimen of opvallend snel weggaan na een wisseling in het team, kunnen signalen zijn. Ook een groep die bij overleg steeds dezelfde persoon negeert, zegt iets.
Signalen bewijzen niets, maar zijn wel een reden om het gesprek aan te gaan. Medewerkers vertellen mij regelmatig dat ze iets lang voor zich hielden omdat ze niet wisten of het “erg genoeg” was. Dat is jammer, want hoe eerder iets besproken wordt, hoe kleiner de kans dat het uit de hand loopt.
Welke plek heeft een vertrouwenspersoon in uw PSA-beleid?
Een vertrouwenspersoon is een veelgebruikte maatregel binnen PSA-beleid, omdat medewerkers er met ongewenst gedrag terechtkunnen zonder direct een formele stap te zetten. De vertrouwenspersoon luistert, informeert over de mogelijkheden en denkt mee over een oplossing. De medewerker houdt zelf de regie.
Voor u als werkgever levert het iets op wat u zelf moeilijk kunt organiseren: zicht op wat er speelt, zonder dat iemand zijn naam hoeft te geven. Bij mij krijgt u jaarlijks een geanonimiseerd verslag zonder namen of herleidbare gegevens. Meer over die rol leest u bij een vertrouwenspersoon bij ongewenst gedrag.
Carina’s tip
Zet PSA niet alleen in de RI&E, maar bespreek het ook een keer in het teamoverleg. Ik merk dat medewerkers beleid pas serieus nemen als ze de leidinggevende er zelf over horen praten. Noem daarbij ook bij wie ze vertrouwelijk terechtkunnen.
Wanneer schakelt u andere hulp in?
Bij klachten die verder gaan dan het werk, of waar gezondheid of strafbare feiten meespelen, hoort andere hulp erbij. Een vertrouwenspersoon is geen hulpverlener en geen jurist. Wat ik in zo’n geval doe, is meedenken over wie de juiste volgende stap is.
- Lichamelijke of psychische klachten door het werk: de bedrijfsarts, of de huisarts.
- Vragen over rechten en plichten: een arbeidsjurist of het Juridisch Loket.
- Strafbare feiten, zoals geweld of bedreiging: de politie.
- Acuut gevaar: bel 112.
Wilt u weten wat een externe vertrouwenspersoon voor uw organisatie kost, kijk dan bij de tarieven voor een vertrouwenspersoon.
Een vertrouwenspersoon als onderdeel van uw PSA-beleid
Een vaste, onafhankelijke vertrouwenspersoon voor uw medewerkers, met een jaarlijks geanonimiseerd verslag voor uw organisatie. Kennismaken is vrijblijvend.
Vragen over psychosociale arbeidsbelasting
Ja, de plicht uit artikel 3, lid 2 van de Arbowet geldt voor iedere werkgever met personeel. De omvang bepaalt wel hoe uitgebreid uw beleid hoeft te zijn. Een klein bedrijf kan met een eenvoudige aanpak volstaan, zolang die is vastgelegd en wordt uitgevoerd.
Ja, werkdruk valt onder psychosociale arbeidsbelasting en hoort dus in uw RI&E. Het gaat dan niet om een drukke week, maar om structureel meer werk dan in de beschikbare tijd past, of te weinig invloed op hoe het werk wordt gedaan.
Nee, de Arbowet verplicht nu geen vertrouwenspersoon. Het is wel een veelgebruikte maatregel, omdat medewerkers er laagdrempelig terechtkunnen. Welke maatregelen u kiest, hangt af van de risico’s in uw organisatie.
De Nederlandse Arbeidsinspectie houdt toezicht op de Arbowet. Bij een inspectie wordt onder meer gekeken of PSA in de RI&E en het plan van aanpak staat. Wilt u weten hoe u er nu voor staat, dan kan uw arbodienst of een arbeidsjurist u helpen.
Bronnen en verder lezen
Gecontroleerd op 2 oktober 2026.